العلامة الحلي ( مترجم : على محمدى )

35

شرح كشف المراد ( فارسى )

برهان مبتنى بر اصول و مبانى فراوانى است كه در حكمت متعاليه مطرح است . برهان سينوى اين برهان بر يك سلسله اصول و مبانى مبتنى است كه بخشى از آنها بديهى و بلكه از ابده بديهيات و بخشى نظرى و محتاج به استدلال‌اند . مبانى برهان سينوى 1 . ابطال نظريه سوفسطاييان يعنى منكرين واقعيات خارجى و ايده‌آليست‌ها ( ذهن‌گرايان ) در برابر رئاليست‌ها ( واقع‌گرايان ) ؛ 2 . ابطال عقيده سپتىسيسم‌ها يعنى شكاكان و لا ادريون ؛ 3 . استحالهء اجتماع و ارتفاع نقيضين ؛ 4 . ابطال دور باقسامه ؛ 5 . ابطال تسلسل از راه‌هاى گوناگون ؛ 6 . ويژگىهاى واجب الوجود لذاته ؛ 7 . خصايص ممكن الوجود لذاته . از مجموعه اين مبانى ، مبناى اول و دوم را بايد از كتب مفصله جستجو كرد ؛ از قبيل اصول فلسفه و روش رئاليسم ( ج 1 ) و انديشه‌هاى بنيادين اسلامى و بينش دينى مدارس و . . . . از طرح اين بحث‌هاى جالب ، ولى دامنه‌دار در اين شرح معذوريم ؛ چون از مقصد دور مىشويم و غرض ، دادن سرنخى است . در زمينه اصل سوم نيز مباحثى مطرح است : 1 . قانون كلى نقيض كل شىء رفعه 2 . تعريف تناقض 3 . شرايط تناقض 4 . اهميت اين قانون در علوم . از اين مباحث ، سه بحث اول به منطق مربوط است . بنابراين ، بحث چهارم را خلاصه‌وار مطرح مىكنيم : دانشمندان متافيزيك از ساليان دور و حتى قبل از ميلاد ، مسأله استحالهء اجتماع نقيضين را مبداء المبادى تصديقات قرار داده و مدعى هستند : همان‌طور كه در سلسلهء معلومات تصورى سلسله تصوراتى بديهى از قبيل مفهوم وجود ، شىء ، عدم و . . . داريم كه مبداء المبادى تصورات ما هستند و حتى كودك خردسال هم معناى بود